1.
Inleiding: wat en waarom?
Deze kraakhandleiding werd samengesteld om
mensen die zich in een problematische woonsituatie bevinden of de leegstand
willen bestrijden wegwijs te maken in de praktijk van het kraken. Kraken is
waarschijnlijk iets dat zo oud is als de mensheid; altijd hebben mensen die het
niet breed hadden zich ongebruikte dingen van anderen toegeëigend, vaak waren
dat ongebruikte gronden, bossen of leegstaande woningen en fabriekspanden. Op
deze manier voorzagen de mensen zichzelf in hun basisvoorzieningen (voedsel,
verwarming, een dak boven hun hoofd) zonder daarbij afhankelijk te zijn van
aalmoezen – ze waren zelfredzaam. Wanneer je gaat kraken, ben je dus geen
zonderlinge outcast; je plaatst jezelf in een eeuwenoude traditie van verzet en
streven naar autonomie.
Toch is de ene kraker de andere niet. Er
zijn mensen die vanuit dringende woningnood overgaan tot kraken. Ze staan
bijvoorbeeld reeds jarenlang op een wachtlijst voor een sociale woning en
kunnen hun huishuur niet langer ophoesten. Of ze hebben geen recht op sociale
huisvesting omdat hun asielaanvraag nog loopt of ze niet over papieren
beschikken. Deze mensen zoeken vanuit hun situatie, al dan niet tijdelijk, een
dak boven hun hoofd. Vaak zullen deze mensen stil willen kraken.
Ze hangen geen spandoeken uit, sturen geen persberichten en doen geen
volkskeukens, maar willen zo weinig mogelijk hetze. Ze zijn gewoon de nieuwe
bewoners van het huis en daarmee uit. Deze mensen vormen een volwaardig en
onmisbaar onderdeel van de ‘kraakbeweging’ en de strijd tegen de leegstand.
Daarnaast zijn er mensen die ervoor kiezen
open te kraken. Zij zullen de buurtbewoners op de hoogte
brengen van de kraak en uitleggen waarom die plaatsvond. Dat betekent echter
niet noodzakelijk dat ze ook een ‘opendeurpolitiek’ voeren. Vaak gaat het om
een woonkraak, die politiek gemotiveerd wordt. Dan zijn er nog de sociale
of politieke panden die activiteiten als volkskeukens, optredens en
informatieavonden organiseren en vaak uitdrukkelijk de leegstand aankaarten.
Deze verschillende vormen van kraken worden in deze handleiding soms
afzonderlijk behandeld.
Hoewel mensen om verschillende redenen
gaan kraken, is er toch iets dat al die bezetters verbindt: hun handelen
weerspiegelt de opvatting dat het eigendomsrecht ondergeschikt is aan
het gebruiksrecht. Je hebt recht op iets omdat je het gebruikt en nodig
hebt, niet omdat je er de eigendomspapieren van hebt.
Hieruit volgen een aantal belangrijke
regels die elke kraker in acht zou moeten nemen:
-
Wees voorzichtig wanneer je iets kraakt waar men op korte
termijn plannen mee heeft (bouwvergunning, sloopvergunning, verkoop, verhuur)
-
Vraag NOOIT geld of enige andere vergoeding voor het
gebruik van een ongebruikt pand!
-
Indien iemand je een pand dat hij/zij gekraakt heeft,
aanbiedt tegen een vergoeding, weiger deze dan te betalen en breng andere
krakers op de hoogte!
-
Als je een pand dat je gekraakt hebt ongebruikt laat,
verlies je er het gebruiksrecht op.
-
Heb ten allen tijde respect voor mensen die zich in
een moeilijke situatie bevinden (andere krakers, papierlozen, daklozen) en help
hen in de mate van het mogelijke (noodopvang, informatie, adressen, eten...).
Vroeg of laat heb jij ook hulp nodig. Of die er zal komen, hangt af van de mate
waarin je anderen geholpen hebt.
-
Diefstal, leugen en bedrog hou je voor degenen die
verantwoordelijk zijn voor je situatie (de rijken, de eigenaars, de staat). Wie
zijn/haar gelijken besteelt, beliegt of bedriegt, zal navenant behandeld
worden.
-
Vergeet nooit dat wat je doet in een kraakpand
gevolgen heeft voor alle andere mensen die kraken. Vermijd daarom problemen met
buren, drugs en andere illegale praktijken.
-
Vertrouw NOOIT politieagenten. Zij moeten de eigendom
beschermen en zijn dus je vijand nummer één.
Voor verdere informatie of een consultatie
kan je terecht op het Infopunt Kraken: krakengent@squat.net
We vragen met aandrang dat alle
relevante informatie (i.v.m. gegevens over huizen, processen,
ontruimingen...) ook naar dit informatiepunt wordt gebracht. Op die
manier kunnen we een goede opvolging garanderen.[1]
2. De voorbereiding
Een belangrijke opmerking vooraf: kraken
is niet overal even gemakkelijk of zelfs maar mogelijk. In steden of
streken waar reeds eerder gekraakt werd, kan je op basis van die ervaringen
vermoeden wat je te wachten staat. Als je in een stad of streek kraakt waar die
ervaringen erg negatief waren (onmiddellijke en herhaalde ontruimingen) of waar
nog helemaal niet gekraakt werd, vraagt de bezetting meer voorbereiding en kan
het enorm belangrijk zijn dat anderen je komen ondersteunen. Probeer de
situatie op voorhand zo goed mogelijk in te schatten en laat je niet verrassen
door repressie.
2.1 Een huis zoeken
Kraken is niet iets om onbezonnen aan te beginnen.
Het vraagt enige voorbereiding. Zonder die voorbereiding kom je in onnodige
problemen terecht.
Alles begint natuurlijk met het zoeken van
je toekomstige woning. Er staan meer dan genoeg huizen en panden leeg die je
zou kunnen kraken. Spring eens op je fiets of maak een wandelingetje in de
buurt waar je graag zou wonen en je zult wel het een en ander vinden. Maak een
lijstje met potentiële adressen en duidt daarop voor- en nadelen aan.
Hier volgen enkele tips:
-
kijk eens goed naar binnen (staan er nog veel dingen
binnen, ligt er werkmateriaal?). Kijk ook of er veel en vergeelde post ligt.
Waarschijnlijk is er dan al lang niemand meer geweest.
-
Bel eens aan (werkt de bel, dan is de elektriciteit nog
aangesloten) en hou een of ander smoesje klaar, vraag bvb de weg naar een
straat als er iemand opendoet.
-
Kijk of er ’s avonds licht brandt.
-
Steek een papiertje tussen de deur en ga later kijken of
het er nog zit.
-
Vat post in een bushokje of een buurtcafé en hou het huis
een tijdje in de gaten.
-
Je kan ook altijd een praatje slaan met de buren bvb.
vragen of het huis te huur staat. Zorg ervoor dat je er niet te opvallend
uitziet en begin zeker niet over kraken.
-
Wanneer je vrij zeker bent van je zaak kan je ook binnen
een kijkje gaan nemen (zie ook voorkraak). Zorg hierbij dat je niet gezien
wordt, ga bijvoorbeeld langs de achterzijde naar binnen en laat zo weinig
mogelijk sporen na, zeker geen sporen van inbraak. Maak van de gelegenheid
gebruik om de staat van het huis op te nemen: water, elektriciteit, gas, vocht,
lekken in het dak, inboedel...
Aandachtspunten bij het zoeken:
Bedenk goed wat je zou willen doen met je
pand en wat voor pand heb je hiervoor nodig? Politieke/sociale kraak: ruimte
voor volkskeuken, lezingen, infoshop, café, vergaderruimte etc.
Woonkraak/stille kraak: voldoende kamers, al dan niet voorzieningen,
sanitair...
Huizen die nog vol spullen staan, worden
beter niet gekraakt. Je kan dan aangeklaagd worden voor inbraak en diefstal.
Als je denkt iets gevonden te hebben, hang
je voor de kraak beter niet teveel rond in de buurt van het huis. Dat kan de
aandacht van buren en agenten trekken.
2.2 Het onderzoek
De informatie die je tot nu toe verzameld
hebt is nog onvoldoende betrouwbaar. Het is belangrijk zoveel mogelijk harde
informatie te verzamelen alvorens je gaat kraken.
Verzamel eerst zoveel mogelijk informatie
over de eigenaar van het pand. Eigendommen van de stad zijn vaak
een pluspunt, omdat er geen rechtstreeks persoonlijk belang in het spel is.
Bovendien viel er in het verleden vaak te onderhandelen over voorwaarden.
Kraken van een bedrijf kan voordelig zijn als het weinig korte
termijninteresse heeft in het gebouw. Anderzijds is er voor bedrijven vaak geen
financiële belemmering om tot ontruiming over te gaan. Kraken van een particuliere
eigenaar ligt meestal het moeilijkst, maar je kan geluk hebben (overleden,
erfeniskwesties, verhuisd naar het buitenland...). Je kan de eigenaar van een
pand op het spoor komen op het kadaster. Hiervoor heb je enkel het adres van
het pand nodig, dus geen uitleg waarom je de naam van de eigenaar zoekt
en anders moet je maar iets verzinnen, je zou het willen kopen bijvoorbeeld. In
Gent vind je het kadaster in de Savaanstraat 11 bus 7. Er wordt wel ....euro
aangerekend voor de verleende informatie. In tegenstelling tot de informatie
van buren of de adressering van de post is het kadaster betrouwbaarder. Let op:
de informatie van het kadaster kan verouderd zijn!
Belangrijker nog dan de naam van de
eigenaar is te weten komen of er plannen zijn met het pand. Die
informatie kan je opvragen op de dienst Stedenbouw (Administratief centrum,
Woodrow Wilsonplein). Deze informatie is openbaar; de dienst is dus verplicht
je die informatie te geven. Mochten ze lastig doen, kan je altijd beroep doen
op het recht op openbaarheid van bestuur.
Waarom is die info zo belangrijk? Als een
pand te koop, te sloop of te huur staat, of als er bouwvergunningen (of een
aanvraag tot...) voor zijn, kan de eigenaar je vrijwel onmiddellijk op straat
zetten. Kraak best geen panden waar duidelijk plannen mee zij of die recent te
koop, te huur staan, aangezien je een grote kans hebt om er snel uit te
vliegen. Wat niet betekent dat een bordje 'te koop' of 'te huur' een
eeuwigdurende immuniteit moet geven. Een woning die met dergelijk bordje lang
leeg staat betekent gewoon een onredelijk hoge vraagprijs.
Een slooppand kan wel tot de mogelijkheden
behoren. Zoek in de eerste plaats iets waarvoor er geen of slechts zeer vage
plannen zijn. Een bord met ‘te koop’ of ‘te huur’, of een bouwvergunningbrief
zijn geen goed teken. Kijk in het geval van bouwvergunningen wel naar de
geldigheidsdatum. Bouw- en sloopvergunningen zijn maar 2 jaar geldig. Je kan
natuurlijk ook de eigenaar opbellen met een excuus (je bent geïnteresseerde
koper bvb.) en vragen naar zijn plannen. Als hij niet geïnteresseerd is om te
verkopen of te verhuren is dit ook een goed teken. Dan is er waarschijnlijk
sprake van speculatie.
Als de eigenaar een rechtspersoon (meestal
een bedrijf: NV, BVBA, ...) is, kan je meer informatie bekomen door het dossier
van deze rechtspersoon in te kijken op de griffie van de rechtbank van
koophandel , Dienst Vennootschappen en VZW's (in Gent: Oude Schaapmarkt 22,
nabij St-Jacobs). Zoek de betreffende rechtspersoon eerst op in de databanken
van het Staatsblad (http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pub/index_n.htm)
en noteer het ondernemingsnummer. Hiermee krijg je vlot informatie bij de
griffie.
Andere interessante informatie: Hoe lang staat
het pand al leeg? (erg belangrijk) Waarvoor werd het vroeger gebruikt? Is het
een beschermd monument? Hoeveel is het waard?...
Belangrijk: Geef alle
informatie, ook over ongeschikte panden, door aan het infopunt! Daar wordt ze
bijeengehouden en kunnen anderen ze raadplegen. Kwestie van dubbel werk te
vermijden. Hou deze informatie ook zelf bij, dit kan bruikbare informatie zijn
om mee naar je juridisch verweer tegen een ontruiming voor te bereiden.
2.3 Praktische voorbereidingen
Eenmaal je een geschikt pand gevonden hebt
en alle nodige informatie verzameld hebt, kan je aan de echte voorbereiding
beginnen. Het is altijd beter in groep te kraken. Je staat sterker en voorkomt
een illegale ontruiming gemakkelijker. Het is belangrijk als groep samen te
zitten en de situatie te bespreken. Deze plannen houd je binnen de groep; ga ze
dus niet overal rondbazuinen. Het eerste punt op de agenda is de
voorkraak. Leg hiervoor een datum vast en bespreek wat je allemaal zal
nodig hebben.
Afhankelijk van de situatie kan dit
verschillen. Enkele belangrijke zaken:
-
Het materiaal dat je nodig hebt om het huis binnen te raken
(koevoet, engelse sleutel, schroevendraaiers...).
-
Dingen die je nodig hebt om de ingangen af te sluiten
(nieuwe sloten, barricademateriaal: houten balken, bouwstempels)
-
Overlevingspakket voor de eerste dagen: slaapzakken,
dekens, pillampen, huisraad, eten, drinken, gasvuurtje, toiletpapier...
-
Voor open kraak: spandoeken, verf, muurkranten, pers...
Voor stille/woonkraak: evt. deurbel, brievenbus...
-
Een kopietje van de informatie die je hebt over de eigenaar
en het pand.
-
Eventueel een vorm van communicatie met mensen buiten het
pand (gsm), die je op de hoogte kan houden en evt. kan waarschuwen.
Neem geen dingen mee die je niet wil
kwijtraken. Het gebeurt wel meer dat, in geval van ontruiming, dingen in beslag
genomen worden.
Bespreek voor je effectief een pand
kraakt, hoe je om zal gaan met een ontruiming, een ontruimingsbevel, enz.
Cruciale vragen daarbij zijn of jullie je eventueel via juridische weg willen
verdedigen of niet, en of je eventueel je identiteit wil vrijgeven of niet.
Verderop meer hierover.
Ook is het belangrijk te bespreken hoe je
met de eigenaar wilt omgaan (wil je onderhandelen om eventueel tot een
overeenkomst te komen of niet?), met de buurt en met de politie.
We spreken ons niet uit over wat de beste
werkwijze is. Maar wel belangrijk is dat je groep dit doorgepraat heeft en dat
er een duidelijke keuze is gemaakt.
3. Het kraken zelf
3.1 De voorkraak / omgaan met politie en
huiseigenaar
De voorkraak is het onopvallend bezetten
van een pand de nacht voor de openlijke kraak. In het geval van een stille
kraak is dit het kraken als dusdanig. Een voorkraak gebeurt om twee redenen:
1. Voorkomen dat je opgepakt wordt voor
braak van afsluiting, huisvredebreuk of inbraak. In het geval dat je een deur
of een raam forceert maak je je schuldig aan het misdrijf 'braak van
afsluiting'. Wanneer je op heterdaad
betrapt wordt, kan de politie je daarvoor oppakken. Er is echter enkel sprake
van deze misdrijven als je iets moet forceren, niet als je gewoon kan
binnenwandelen. Zolang het om een onbewoond pand gaat, maak je je trouwens niet
schuldig aan huisvredebreuk of inbraak.
2. Voorkomen dat je direct wordt ontruimd
door de politie omdat je er zogezegd nog niet woont. Zodra je ergens woont, ben
je namelijk zelf beschermd door de onschendbaarheid van de woning. Dan
kan de politie (of andere lastpakken, de eigenaar bijvoorbeeld) de woning enkel
nog betreden als je ze binnenlaat of als ze een huiszoekingsbevel hebben (zie
4.3). Een voorkraak geeft je de gelegenheid de komst van de politie voor te
bereiden.
Hoe ga je het best te werk? Breek eerst zo
onopvallend mogelijk binnen (zie cursus ‘Breken’) en ruim zodra je binnen bent
alle sporen van inbraak op. Barricadeer alle mogelijke ingangen en zet
onmiddellijk een nieuw slot op de deur. Eens je binnen bent maak je het jezelf
een beetje comfortabel: ruim op en installeer voorlopige slaap- en leefruimtes.
Probeer ervoor te zorgen dat je de basishuisraad binnen hebt. Zo snel mogelijk
voor een brievenbus en deurbel zorgen kan ook helpen.
Als je betrapt wordt bij het binnenbreken,
maak je je best uit de voeten en probeer je niet opgepakt te worden met
breekmateriaal. Eens je binnen bent, kan je proberen volhouden dat je bewoner
bent van de woning. Doe dit echter enkel wanneer je al huisraad hebt, met een
groep bent en alle sporen van inbraak verwijderd zijn. Als je gewoon ergens kan
binnenwandelen is er geen sprake van inbraak en dus ook niet wanneer je na de
kraak binnengelaten wordt door de bezetters.
Na de kraak kan de politie in
theorie niet meer zoveel doen. Zodra je in een huis woont, geldt ook voor jou
de onschendbaarheid van de woning. Flikken komen er dan alleen nog maar
in met een huiszoekingsbevel of een bevel tot ontruiming (tenzij je ze
natuurlijk zelf binnenlaat!). Ook de eigenaar mag niet zomaar komen
binnenstormen. Ook hij mag enkel binnen als jij hem de toegang verleent.
Belangrijk is dan wel dat je daar
zichtbaar woont of dat je dat kan aantonen. Een goed bewijsstuk is bv. dat je
daar post ontvangt (je kan jezelf ook een kaartje sturen voor de kraak!),
betalingsbewijzen voor nutsvoorzieningen. Voor een politieke kraak of actieve woonkraak kan het nuttig zijn
duidelijk te maken dat het huis vanaf nu bewoond is door spandoeken uit te
hangen en een persbericht te versturen.
Als je de politie binnenlaat, geef je hen
toestemming tot identiteitscontroles, kunnen ze het huis doorzoeken en sleuren
ze je met een beetje pech mee naar buiten. Hou deuren en ramen dus dicht voor
de politie. Schat wel de situatie in en reageer redelijk. Even een rustig
contact met de wijkagent helpt om latere overdreven reacties te vermijden. Als
er daarentegen 5 goed gevulde combi's voor de deur staan, spreek je hen bij
voorkeur onherkenbaar toe vanuit het raam op het eerste verdiep (“het huis is
gekraakt”, niet antwoorden op verdere vragen!)
of hang je een verklaring op de deur.
3.2 Breken
(zie cursus in bijlage)
3.3 Barricaderen
Om ongewenst bezoek (flikken, skinheads,
knokploegen van de eigenaar, dieven) tegen te houden, kan je het pand
barricaderen. In het geval van een woonkraak en zeker van een stille kraak is
dit vaak onnodig en zelfs onwenselijk. Voor een politiek pand of een eerste
kraak in een stad kan het echter geen kwaad goed te barricaderen. Sowieso is
enige kennis over barricaderen handig mocht je van plan zijn je in te
barricaderen naar aanleiding van een ontruiming. Naast een barricade is een
soort van alarmlijn een goede verdediging: zorg dat je steeds enkele nummers
van andere panden of vrienden bij je hebt die je kan verwittigen.
Als iemand binnen wil geraken, zal die
waarschijnlijk eerst de voordeur uitproberen. Zorg ervoor dat die snel gesloten
kan worden en verstevigd is met een stalen plaat, een bedspiraal of stevige
houten planken. Je kan de deur ook extra stutten met een balk of een
bouwstempel. Een venster kan je barricaderen met een bedspiraal die je met
spanvijzen bevestigt. Voor kleine vensters zal je het bedspiraal op maat moeten
knippen en vensters met een metalen kozijn dien je extra te stutten. Een stalen
tochtstrip op de buitenkant van je deur voorkomt dat ze met een breekijzer kan
geopend worden. Beugels aan de binnenkant van de deur zijn sowieso aan te raden
naast een gewoon deurslot. Vergeet ook alle andere ingangen niet: ontruimingen
gebeuren wel vaker langs de achterkant van het gebouw.
3.4
Omgaan met de eigenaar en politie tijdens de bewoning
In het volgende onderdeel 'Kraken en de
wet' wordt dieper in gegaan op wat de eigenaar kan doen om je uit het pand te
zetten en wat jij daar tegen kunt doen. Belangrijk is wel om op voorhand te
beslissen dat je je juridisch wil verweren tegen een ontruimingsbevel of niet.
Met zo'n juridisch verweer kan je voorkomen dat je er op 24u uit je kraakpand
wordt gezet en kan je je bewoning rekken. Er een blijvend woonrecht afdwingen
is in de praktijk echter onmogelijk. Je moet wel op voorhand de knoop
doorhakken of je dit wil proberen, want er hangen wel enkele consequenties aan
vast èn advocaten kosten geld. Dit moet je afwegen tegen een langere
bewoningsduur.
Een belangrijke consequentie is dat een
juridisch verweer betekent dat je je identiteit moet vrijgeven. Dit doe je ook
best als je een eenzijdig verzoekschrift wil vermijden, waarmee de eigenaar een
ontruimingsbevel kan verkrijgen met een zeer korte ontruimingstijd. De
mogelijke nadelen van je identiteit vrijgeven is dat de politie je kent als
kraker en dat de eigenaar je later eventueel kan lastig vallen met een
schade-eis. Bedenk wel dat je je identiteit ook vrijgeeft als je je domicilie
op je kraakpand zet en als je de water-, gas- en electriciteitsrekeningen op je
naam zet.
Let wel: je identiteit vrijgeven aan de
eigenaar of het gerecht wil niet zeggen dat je meteen ook de politie moet
binnenlaten en iedereens identiteit moet laten controleren! Ook kun je zelf
bepalen wanneer je dit doet, het hoeft niet onmiddellijk. Het eerste contact
met de politie gaat enkel over de vaststelling van een kraak.
Domicilie-adressen aanvragen en andere zaken regel je elders.
Het kan zijn dat de eigenaar meteen
al de volgende dag langskomt. Soms bellen de flikken zelf de eigenaar, maar
vaak kan het geen kwaad de eigenaar zelf op de hoogte te stellen (dan kan je je
ook psychologisch voorbereiden en kan je al inschatten hoe (on-)redelijk het
contact zal verlopen).
Als de eigenaar redelijke dialoog weigert,
laat hem dan gewoon razen. Probeer niet kost wat kost de dialoog aan te gaan.
Zeg hem gewoon dat hij de geijkte juridische weg zal moeten afleggen en dat je
zijn woning zolang van de leegstand zal bevrijden.
Als de eigenaar redelijk overkomt en er
mogelijkheid is tot dialoog, moet je onderling beslissen of je die dialoog wil
aangaan. De politieke meningen over de opportuniteit om een overeenkomst met de
eigenaar af te sluiten verschillen weliswaar, maar het is een mogelijkheid. In
het geval van een actiekraak zal dat zelden of nooit gedaan worden. In het
geval van een woonkraak waarbij je minimale garanties wil, kan het handig zijn.
Belangrijk daarbij is na te gaan wat de
kosten en de risico's zijn van de eigenaar: leegstandsbelasting, het feit dat
hij als eigenaar verantwoordelijk is voor de gevolgen van brand of
bouwvalligheid van de woning, instandhoudingskosten (als hij die maakt
tenminste), eventueel water en electriciteit. Op basis daarvan kan je
inschatten wat de belangen van de eigenaar zijn (en hoe graag hij jullie eruit
wil of welke voordelen jouw bewoning voor hem kan hebben) en kan je bepalen van
welke kosten je vindt dat die terecht aan jou gevraagd worden.
De grootste garantie voor jou geeft een
gewone huurovereenkomst, in de zin dat de opzegmogelijkheden duidelijk geregeld
zijn en dat de eigenaar een onderhoudsverplichting heeft. Maar het lijkt weinig
waarschijnlijk dat de eigenaar zo een overeenkomst zal willen sluiten zonder
dat daar een meer dan symbolische huur tegenover staat.
Een andere mogelijkheid is het afsluiten
van een zogenaamde precaire overeenkomst, waarin je de opzegtermijn regelt,
eventueel afspraken maakt over bepaalde kosten of een bezettingsvergoeding. Het
voordeel voor de eigenaar is dat het pand van de leegstandslijst gaat en hij
geen leegstanddsbelasting moet betalen (al wordt die amper geïnd).
Het kan interessant zijn om een
toestemming voor verblijf op papier te krijgen of om maandelijks een klein
bedrag op de rekening van de eigenaar over te schrijven. Dit kan later gebruikt
worden als een bewijs voor een mondelinge overeenkomst in een eventuele
uitzettingsprocedure.
3.5 Opknappen
Zeker wanneer je de garantie hebt dat je
gedurende een tijd in je pand zal kunnen blijven, is het belangrijk je pand
niet af te leven, maar te onderhouden en leefbaar te maken. Vergeet ook hier
niet dat alle krakers zullen verrekend worden op jouw gedrag: maak geen stort
van je kelder, breek niet nodeloos dingen af, etc. Voor informatie over
opknapwerk verwijzen we je naar een goede doe-het-zelfgids.
De nu volgende
paragrafen vinden we zelf nog voor serieuze verbetering vatbaar! Zin om deze
paragrafen te herschrijven? Stuur je bijdrage maar naar krakengent[at]squat.net
3.6 Water
Je kan
water en stroom gewoon gebruiken als ze nog aangesloten zijn. Dit is wel
diefstal
en je zult dus moeten bedenken of dit is
wat je wil.
Het
zou echter niet de eerste keer zijn dat een pand hiervoor ontruimd wordt of dat
er na ontruimingen zware schadeclaims betaald moeten worden. Je kan water en
elektriciteit ook gewoon laten aansluiten. Je leverancier komt die dan
aansluiten: dit gebeurt op naam en je moet natuurlijk maandelijks dokken.
Je kan ook zelf wat proberen te knoeien...
Ga eerst kijken of het water nog is aangesloten. Als de hoofdtoevoer is
afgesloten heb je pech. Die kan je enkel weer openen met een speciale sleutel.
Veel pandjes overleven ook zonder
wateraansluiting. Drinkwater en water om te koken, af te wassen... kan je in
containers aanvoeren. Je kan ook met de buren praten en een overeenkomst
proberen sluiten voor water en elektriciteit. Water om door te spoelen of
schoon te maken, kan je uit regentonnen halen.
3.7 Elektriciteit
Je kan elektriciteit gewoon laten
aansluiten of op je naam zetten bij een elektriciteitsleverancier of je kan
proberen om tot een afspraak te komen met de buren. Kijk eerst of de
elektriciteit nog aangesloten is. De kast met de hoofdschakelaar bevindt zich
doorgaans bij de voordeur of in de kelder. Prutsen met de aansluiting van
elektriciteit vergt enige kennis van zaken (Aanvullingen?)
3.8 Gas
Prutsen met gas vraagt kennis van zaken!!!
Niet doen. Je kan gas laten aansluiten of gasflessen gebruiken.
Er zijn natuurlijk ook alternatieven voor
elektriciteit en gas:
-
Voor verlichting: kaarsen of olielampen (zelf te maken en
goedkoper). Let wel op voor brandveiligheid!
-
Voor verwarming: houtkachels, kolenkachels, allesbranders,
gaskachels (zorg altijd voor voldoende ventilatie!). Hout- en kolenkachels zijn
belangrijke bezittingen voor een krakergroep. Je vindt ze soms in oude huizen
of bij het groot huisvuil.
Hout vind je zowat
overal. Palettenhout kan je makkelijk en in grote hoeveelheden gratis
verkrijgen. Dakwerkers zitten ook vaak met hopen hout waar ze liever vanaf
willen, dus als je enkele dakwerkers uit de buurt belt, heb je zeker weleens
prijs, en heb je hout dat langer stookt dan paletten. Ook houtzagerijen hebben
geregeld afvalhout. Natuurlijk niet de verlijmde boel meepakken, wegens giftig,
soms hetere vlam (als je aluminium-kachelpijp hebt, kan die dit niet steeds
aan) en gewoon ook niet natuurvriendelijk.
Ook veel gebruikt
zijn zybrokhamines, draagbare petroleumkachels, waarmee je een ruimte van
pakweg 15m² (ook afhankelijk van isolatie) vlot opwarmt. Kostprijs is 0,50
pleuro per liter, en gemiddeld brand je 3u met een liter. Probeer de wiek
schoon te houden om geen extra rookgassen te krijgen. Nadeel aan deze mobiele
verwarming, is dat je zowiso moet opletten voor CO-vergiftiging. Dus: zorgen
voor afdoende verluchting, niet laten branden als je gaat slapen, en liefst ook
niet te lang aan een stuk gebruiken (de nieuwere modellen zijn wel beter,
voorzien van dubbele en driedubbele rookverbranding). Een ander nadeel is dat
de lucht vochtig wordt door damp, zodat na gebruik de kamer nog killer kan
voelen. Bij oudere modellen riek je ook wel wat naar petroleum, zo blijkt als
je je in de buitenwereld begeeft. Toch zijn zybro's goed voor vergaderingen of
moeilijke momenten door te komen. Je kan als je geen andere mogelijkheid hebt,
er kleine hoeveelheden op koken ALS je een grote pot gebruikt, want er mag
ABSOLUUT GEEN WATER op brandende petroleum spatten. Blussen doe je met zand.
Gaskacheltjes
worden aangesloten op een gasfles. Verwarmen met gas is echter een erg dure
aangelegenheid.
-
Koken: Het is handig om op gas te koken. Koken op een
houtvuur duurt wat langer, maar gaat ook. In dat geval bouw je best een
beschutte kookplaats.
-
Muziek: Stroom opwekken voor optredens gaat met een
generator. Dat is een zeer dure aangelegenheid, maar wel een goede investering.
Een cassettedek speelt zo’n 12 uur lang op een autobatterij (zorg er wel voor
dat je de batterij niet helemaal leegspeelt).
VEILIGHEID: Het is
zeker geen slecht idee om wanneer je activiteiten organiseert in
je pand er eens wat
tips over brandveiligheid op na te lezen. Deze spullen zijn
alvast nuttig om te
recuperen uit (pas) leegstaande gebouwen of rommelmarkten:
noodverlichting,
brandblussers, branddeken voor (volks)keukens.
DIEFSTAL VAN GAS, WATER EN ELEKTRICITEIT
is STRAFBAAR!
Het kan voldoende reden zijn om tot
ontruiming over te gaan en als de identiteit van de bezetters bekend is, kunnen
kosten en boetes op de bezetters verhaald worden.
4. Kraken en de wet
4.1. Is kraken strafbaar? Is kraken
illegaal?
Kraken is niet strafbaar, maar wel
illegaal.
Kraken vormt geen strafrechtelijke
inbreuk. Er is geen enkele strafrechtelijke omschrijving die een straf op het
kraken van een huis stelt. Diefstal is een inbreuk die enkel betrekking heeft
op roerende goederen maar niet op onroerende zoals huizen en gronden.
Kraken is wel een inbreuk op het
eigendomsrecht van de eigenaar. Kraken is een 'bezetting zonder recht of titel',
m.a.w. de bezetter of kraker kan zich niet beroepen op enige juridische grond
om het huis of de grond te blijven bewonen. De eigenaar heeft wel dit recht, op
basis van zijn eigendomstitel. Dit bezettingsrecht kan overgedragen zijn door
verkoop, huur, gift, ... of de loutere toestemming. Maar zolang dat niet
gebeurt is aan de bezetter, vormt de bezetting een inbreuk op het
eigendomsrecht. Dit betekent dat de eigenaar via de vrederechter zijn eigendom
kan terugvorderen.
Kraken is op zich niet strafbaar, maar er
zijn wel enkele andere inbreuken die in de buurt liggen en die men beter
vermijdt te plegen om geen moeilijkheden te krijgen. Dit zijn allemaal geen
zware misdrijven en het parket zal hier normaal gezien niet uit eigen
initiatief tegen optreden. Maar waarschijnlijk wel na een klacht van de
eigenaar. Dergelijke klacht kan voor de eigenaar een alternatieve piste vormen
om je te laten ontruimen. De politie treedt dan op in het kader van een
gerechtelijk onderzoek.
a. Huisvredebreuk (art. 439-441 Sw)
vereisten:
1. binnendringing in een bewoond huis
2. met bedreiging of geweld tegen personen
/ braak, inklimming of valse sleutels / bij nacht
Bewoning geldt hier ook voor kantoor- en
bedrijfsgebouwen. De rechtspraak interpreteert dit heel breed en in praktijk
valt alle gebruik hieronder. Let dus goed op dat het te kraken gebouw niet
bewoond of gebruikt meer wordt (bv. als opslagmagazijn). Dit misdrijf geldt
enkel voor gebouwen, niet voor gronden.
Het tweede element is ook noodzakelijk.
Gewoon door een openstaande deur binnenwandelen is dus geen misdrijf. Vanaf het
moment dat je een deur openbreekt of een omheining overklimt van een bewoond
pand, ben je wel strafbaar.
Dit is een aflopend misdrijf, wat wil
zeggen dat je het begaat op het moment van binnendringing. Dit betekent dat
wanneer de politie je op het moment van binnendringing betrapt (op heterdaad),
ze je onmiddellijk kan arresteren en ontruimen. Wanneer je al een tijdje in een
gebouw woont, kan er geen sprake meer zijn van betrapping op heterdaad en dus
van een onmiddellijke ontruiming. Wel kan het nog altijd een grond voor
vervolging zijn.
b. Braak van afsluiting: (545-546 Sw)
Een afsluiting is elk voorwerp bedoeld om
binnendringen te verhinderen, zoals een deur, raam of omheining. Opdat er van
een misdrijf sprake is, is vernieling vereist. Openen zonder schade aan te
richten is geen probleem.
Als je dus een pand kan binnengeraken
zonder schade aan te richten, geef je hier vanuit juridisch oogpunt best de
voorkeur aan. In praktijk is het waarschijnlijk onmogelijk om dit misdrijf niet
te begaan als je langere tijd in een pand wil blijven. Belangrijk is dan ervoor
te zorgen dat dit misdrijf niet bewezen kan worden. Bv. door ervoor te zorgen
dat de deurstijl geen sporen van koevoetgebruik (meer) vertoond. Of zelf voor
bewijzen te zorgen dat het huis open stond.
Ook dit is een aflopend misdrijf.
c. Diefstal van water en electriciteit
Het gewoon aansluiten van water en
electriciteit zonder dat je er de rekening voor betaalt, is diefstal. Water en
electriciteit worden wel als roerende goederen beschouwd. Aangezien water en
electriciteit goederen zijn die continue gebruikt worden, is hier wel degelijk
betrapping op heterdaad mogelijk en dus ook een onmiddellijke ontruiming om het
misdrijf stop te zetten.
Tracht dus ervoor te zorgen dat de
eigenaar geen rekeningen voor water en electriciteit krijgt maar dat je die
zelf betaalt.
4.2. Hoe kan ik ontruimd worden?
Als je de strafrechtelijke angels omzeild,
kan je niet zomaar stande pede door de politie of de eigenaar ontruimd worden.
De eigenaar kan op basis van zijn
eigendomsrecht de ontruiming vragen via een procedure voor de vrederechter.
Deze rechter heeft de bevoegdheid inzake huurrecht en “tot uitzetting uit
plaatsen zonder recht betrokken” (art. 591 Ger W). Dergelijke procedure kan een
tijdje duren, zeker als je in beroep gaat. Je moet afwegen wat de kosten zijn
(gerechtskosten, advocaat) tegen de baten (een langer verblijf). Ga er wel
vanuit dat je uiteindelijk een uitzettingsbevel krijgt.
Wat de eigenaar niet kan, is jou er zelf
komen uitzetten. Ook mag hij niet zomaar het pand dichttimmeren of er
vernielingen in aanbrengen. Hij begaat dan zelf huisvredebreuk.
Een truc die lange tijd gebruikt is door
eigenaars om een snelle ontruiming te verkrijgen, is een uitzetting vragen via
een eenzijdig verzoekschrift bij de voorzitter van de rechtbank van eerste
aanleg. Bij deze procedure wordt de tegenpartij niet gehoord en kan je plots
geconfronteerd worden met een bevel om het pand te verlaten binnen de 24u en soms
nog korter. Deze procedure dient normaal voor hoogdringende zaken, maar wordt
ook toegestaan als de tegenpartij onbekend is.
Een manier om deze truc tegen te gaan is
ervoor te zorgen dat je als tegenpartij bekend bent bij de eigenaar en dat je
dit ook kan bewijzen. Bv. door een brief te sturen naar de eigenaar waarin je
je bekend maakt met een copie naar de voorzitter van de rechtbank. Wie bevreest
is om zijn identiteit onmiddellijk vrij te geven, kan derdenverzet aantekenen
tegen dergelijk uitzettingsbevel en stellen dat hij nu door dit verzet bekend
is en dat de normale procedure voor de vrederechter moet gevolgd worden. Maar
bij deze laatste mogelijkheid is het resultaat nogal onvoorspelbaar.
In Gent vraagt de voorzitter van de
rechtbank tegenwoordig dat eigenaars die via een éénzijdig verzoekschrift om
een uitzetting vragen bij hun verzoekschrift een bewijs van inschrijving
voegen. Uit dit bewijs van inschrijving moet blijken of er op het adres dat
vermeld wordt in het verzoekschrift al of niet personen zijn ingeschreven, maw
of iemand daar zijn domicilie staan heeft. Bovendien vraagt hij dat op
enigerlei wijze het bewijs geleverd wordt dat er inderdaad krakers aan te
treffen zijn, bv. door een P.V. van vaststelling.
Hiermee dwingt de voorzitter de verzoekende
eigenaars tot meer zorgvuldigheid en moeten ze minstens de moeite doen om de
tegenpartij te identificeren door de domicilies op hun pand na te gaan. Hieruit
volgt dat het specifiek in het gerechtelijk arrondissement Gent interessant kan
zijn om eerst een tijdje stil te kraken en tegelijkertijd een domicilie aan te
vragen. Eenmaal je een domicilie hebt op je kraakpand, kan je niet meer met een
eenzijdig verzoekschrift ontruimd worden. Opgepast: dit kan elders nog wel
gebeuren.
Een snelle ontruiming is nog wel mogelijk
op bevel van de burgemeester om redenen van openbare veiligheid of
volksgezondheid. Dit kan gemotiveerd worden door de bouwvalligheid van het
pand, eventuele slechte hygiënische omstandigheden, enz. Tot nu toe kwam dit
zelden voor (de pandjes in de Slinke molenstraat zijn ooit op deze basis
ontruimd), maar een andere burgemeester brengt misschien andere zeden.
Op basis van de drugswet zijn nachtelijke
huiszoekingen mogelijk en kunnen in praktijk drugspandjes snel ontruimd worden.
Ook het onwettig verblijf door een
vreemdeling zonder verblijfstitel is een misdrijf. Dit is een voortdurend
misdrijf waartegen bijgevolg op elk moment betrapping op heterdaad mogelijk is,
net als arrestatie om dit misdrijf stop te zetten. In theorie kan hiervoor ook
een huiszoeking plaatsvinden. Wanneer de kraak gebeurt door iemand die geen
enkel verblijfsrecht heeft, kan hij dus veel sneller ontruimd worden. Mensen
met een precair kortdurend verblijfsrecht (toerist, paarse kaart, ...) zitten
wat kraken betreft in dezelfde juridische situatie als Belgen.
4.3. Ook een kraakpand geniet de
wettelijke bescherming van een woning
Een woning is volgens de grondwet
onschendbaar. Deze bescherming van de woning staat los van het eigendomsrecht
en beschermt dus ook een kraakpand. Dit betekent dat de politie enkel binnenkan
op basis van een huiszoekingsbevel (opgepast: bij betrapping op heterdaad
tijdens het binnendringen is er nog geen sprake van een bewoond pand).
Betreding door de politie of de eigenaar in andere gevallen en zonder
toestemming van de bewoner, komt neer op huisvredebreuk.
Het kan belangrijk zijn om deze bewoning
ook aan te tonen, bv. door het feit dat je op dat adres post ontvangt en je een
omslag met poststempel kan voorleggen.
4.4 Recht op wonen?
Deze wettelijke bescherming van de woning
is nog iets anders dan het recht op wonen. Het recht op wonen is een zogenaamd
sociaal grondrecht en is niet afdwingbaar. Het betekent enkel dat de overheid
de opdracht heeft om een behoorlijke huisvesting te garanderen, bv. via sociale
woningbouw.
4.5. Overeenkomst met de eigenaar
De politieke meningen over de
opportuniteit om een overeenkomst met de eigenaar af te sluiten verschillen
weliswaar, maar het is een mogelijkheid.
Belangrijk daarbij is na te gaan wat de kosten
en de risico's zijn van de eigenaar: leegstandsbelasting, het feit dat hij als
eigenaar verantwoordelijk is voor de gevolgen van brand of bouwvalligheid van
de woning, instandhoudingskosten (als hij die maakt tenminste), eventueel water
en electriciteit. Op basis daarvan kan je inschatten wat de belangen van de
eigenaar zijn (en hoe graag hij jullie eruit wil of welke voordelen jouw
bewoning voor hem kan hebben) en kan je bepalen van welke kosten je vindt dat
die terecht aan jou gevraagd worden.
De grootste garantie voor jou geeft een
gewone huurovereenkomst, in de zin dat de opzegmogelijkheden duidelijk geregeld
zijn en dat de eigenaar een onderhoudsverplichting heeft. Maar het lijkt weinig
waarschijnlijk dat de eigenaar zo een overeenkomst zal willen sluiten zonder
dat daar een meer dan symbolische huur tegenover staat.
Een andere mogelijkheid is het afsluiten
van een zogenaamde precaire overeenkomst, waarin je de opzegtermijn regelt,
eventueel afspraken maakt over bepaalde kosten of een bezettingsvergoeding.
Het kan interessant zijn om een
toestemming voor verblijf op papier te krijgen of om maandelijks een klein
bedrag op de rekening van de eigenaar over te schrijven. Dit kan later gebruikt
worden als een bewijs voor een mondelinge overeenkomst in een eventuele
uitzettingsprocedure.
4.6. Anoniem blijven of niet?
Lange tijd is als advies gegeven om
anoniem te blijven als kraker. Reden was dat dan geen naam bekend was waarop de
eigenaar kon dagvaarden. Sinds een kleine tien jaar gebruikt men hiertegen de
truc van het eenzijdig verzoekschrift, waardoor de eigenaar een snelle
ontruiming kan bekomen als de tegenpartij onbekend is, m.a.w. als de krakers
onbekend zijn.
Het is aan te raden om niet anoniem te
blijven als je deze snelle ontruiming wil voorkomen. Als je bekend bent bij de
eigenaar, dan is hij verplicht een tragere weg via de vrederechter te
bewandelen en kan hij niet zomaar eenzijdig een uitzetting bekomen. Als je je
domicilie op het pand wil zetten of gas en water op jouw naam wil zetten, dan verlies
je in elk geval die anonimiteit.
Wat kan nog wel een reden zijn om anoniem
te blijven? Als je grote veranderingen in het pand hebt aangebracht waarvoor
een schadevergoeding gevraagd kan worden, kan je wel nog beter anoniem blijven.
4.7. Een domicilie-adres op een kraakpand,
kan dat?
Kraken is het
betrekken van een woning zonder dat je een overeenkomst hebt met de eigenaar
die je dat gebruiksrecht verleent. Dit is iets dat louter speelt op
privaatrechtelijk vlak, maw tussen de kraker en de eigenaar. De overheid heeft
daar op zich niets mee te maken, tenzij de eigenaar haar vraagt om zijn
eigendomsrecht af te dwingen door een uitzettingsbevel te vragen voor de
rechtbank.
Dit betekent dat
je in principe je domicilie kan zetten op een kraakpand. Een domicilie wordt
toegekend op basis van de feitelijke situatie, het bewonen van het pand, en
staat los van het al dan niet hebben van een huur- of andere overeenkomst.
Althans, dit is de theorie want gemeentes durven nogal eens op eigen houtje
andere criteria hanteren om ongewenste bewoners te weren. Dit is echter
onwettig en je kan je recht op inschrijving opeisen.
Als de gemeente
weigert je in te schrijven, kan je daartegen een administratief beroep
aantekenen bij het ministerie van binnenlandse zaken. Een positieve beslissing
komt neer op een ambtshalve inschrijving, wat betekent dat je domicilie erkend
is. Als de gemeente koppig blijft dan komt een ambtenaar van binnenlandse zaken
dit ter plekke doen. Een andere mogelijkheid is via de rechtbank je domicilie opeisen.
Soms wordt een
domicilie geweigerd omdat je ergens woont waar volgens de ruimtelijke ordening
niet mag worden gewoond, bv. in natuurgebied. Geen enkele inschrijving als
hoofdverblijfplaats mag geweigerd worden omwille van de veiligheid, de gezondheid,
het urbanisme of de ruimtelijke ordening. Desgevallend wordt er overgegaan tot
een voorlopige inschrijving. Maw. bij weigering kan je bovenstaande
beroepsprocedure gebruiken. Wel is het zo dat je in dit geval een bouwmisdrijf
begaat.
Andere
mogelijkheden bij domicilie-problemen zijn een referentie-adres bij iemand
anders of een inschrijving als dakloze bij het OCMW (je krijgt dan een
referentie-adres bij het OCMW).
4.8 Volkskeukens en andere activiteiten
Als je
activititeiten organiseert in je kraakpand, kan je problemen krijgen wegens
allerlei reglementeringen. Meestal doet de politie hiervoor geen moeite, maar
als een stok gezocht wordt om mee te slaan is die hier vaak te vinden.
Het meest
voorkomende geval is de reglementering op café's. Er is theoretisch een
openingstaks vereist overal waar er gegiste dranken (bier, wijn) verkocht
worden om ter plaatse verbruikt te worden. De openingstaks is enkele jaren
geleden tot nul herleidt, maar bestaat nog omdat er enkele
vergunningsverplichtingen (moraliteitsattest, hygiëneattest) aan verbonden
zijn. Met verkopen wordt gelijk gesteld het (gratis) aanbieden of laten
gebruiken van gegiste dranken in een voor het publiek toegankelijke plaats. Met
een volkskeuken, kraakcafé, enz. val je dus in principe onder deze
reglementering.
Er gelden wel
enkele uitzonderingen:
- als de drank
enkel bij maaltijden worden geschonken
- als dit in
private kring gebeurt: een vereniging waarvan de toegang gereglementeerd is en
welke niet uitsluitend opgericht is of bezocht wordt om sterke of gegiste
dranken te gebruiken wordt beschouwd als private kring.
Als je problemen
krijgt kan je best een systeem van lidmaatschap opzetten met lidkaarten die je
bij een eerste bezoek aan een symbolische prijs kan krijgen.
Met dank aan Steunpunt
Kraken
[1] Met oprechte dank aan de mensen die eerder handleidingen opstelden en zo het werk voor ons aanzienlijk beperkt hebben.